“hAuky aqy Pwtf lfAU alock”


dljIq isMG Aupwl

 

brqfnIaf ivc ies vkq pMjfbI dy koeI lgpg iqMn sO pMjfbI lyKk hn.ieMnHF iqMn sO lyKkF ivcoN kuJ ku qF ipCly kuJ ku sflF qoN cVHfeI kr cuwky hn aqy kuJ ku lMÕy zMg ilKx vfly hn. qkrIbn iqMn sO ivcoN 20 pRqIsLq lyKk lgfqfr pMjfbI pricaF df isLMgfr bxdy rihMdy hn. aijhy hI lyKkF ivcoN brqfnvI pMjfbI khfxIaF df isrjk, smrwQvfn lyKk AurPL ‘bfby ivsLlysLx’ vfly surjIq isMG kflVf jI hn. kflVf jI ny khfxIaF qoN ielfvf bfl sfihq Auqy bhuq hI lgn nfl kMm kIqf hY. ieMglYNz dy ivc vwsdI pMjfbI mfipaF dI aglyrI pIVHI leI ijMnf kMm kflVf jI ny kIqf hY sLfied brqfnIaf dy iksy hor pMjfbI lyKk dy ihwsy nhIN afieaf.

akqUbr 2001 ivc kflVf jI df dUsrf khfxI sMgRih ‘hAuky’ imilaf hY. kflVf jI dIaF khfxIaF qy mYN afpxy ivcfr dyx qoN pihlF jigafsUaF nfl ieMglYNz dy pRoZ alock hrbKsL isMG mksUdpurI dy kuJ ku ivcfr sFJy krn dI KusLI lYNdf hF. ieh ivcfr rfm srUp awxKI vloN kwZy jFdy prcy ‘khfxI pMjfb’ dy aMk nMbr 30 ivc pMnf 11 Auqy Cp cuwky hn. mksUdpurI ilKdf hY: “sfihq rcnf iek klf hY, sLfbidk klf. sfihq jIvn dI hU-b-hU nkl nhIN huMdf, sgoN jIvn dy XQfrQ df klfqmk ibMb huMdf hY. ieh klfqmk ibMb asl jIvn nfloN vwKrf, anoKf qy pRBfvsLflI huMdf hY. ibMbF, pRqIkF qy suJfAU sMkyqF nfl khI geI gwl afm pfTkF leI smJxI kuJ aOKI bx jFdI hY. sfihq smIiKafkfrF df muwK kMm sfihqk rcnf ivc lukIaF axkhIaF nUM pfTkF dI idRsLtIgocr krnf aqy iesdy nfl hI sfihqk mfp-dMzF rfhIN sihqk ikrqF dI prK krnf vI sfihq smIiKafkfr df kfrj huMdf hY. smIiKafkfrF df ieh kMm ies leI vI jLrUrI hY ik pMjfbI sfihq ivc pfTkF nfloN lyKkF dI igxqI vwD hY. ieh asMBv gwl qF hI sMBv huMdf hY jdoN asl lyKkF nfloN qukbMd qy nklcU iksm dy lyKk vwD jfx. smIiKafkfr df ieh vI kMm huMdf hY ik Auh asl lyKkF dI pCfx krky alyKkF jF nklcU qy qukbMd lyKkF nUM rwd kry. ..…pMjfbI sfihq dI iek hor bdiksmqI ieh hY ik ies ivc lyKkF nfloN aflock khfAux vfly Bwdr pursLF dI igxqI vDyry hY. aijhy smIiKafkfr jF alockF dI igxqI Gwt hI hY ijhVy shI arQF ivc gMBir smIiKafkfr hn. bfkI sfry (bhuqy) Pwtf lfAU alock hn.”

aijhI hI Ptf lfAU alock iek cMzIgVH ivc rihMdI hY. ijsny pusqk ‘hAuky’ dy sLurU ivc iek lyK iliKaf hY. sfry df sfrf lyK zf: guridafl isMG rfey df lyK corI krky iliKaf igaf hY. drasl pusqk ‘hAuky’ ivc kflVf jI ny ieMglYNz dy bhuq sfry lyKkF dIaF rfvF iekwqr krky CpvfeIaF hn.ienHF rfvF aqy zf: guridafl isMG rfey dy lyK df KUb sqnfjf bxf ky ies Pwtf lfAU alock ny bVI hI cqrfeI nfl iek nvF imlfvt imilaf lyK isrijaf hY. pqf nhIN pbilsLrjL iqrlocn isMG df ieh lyK pusqk ivc dyx KuxoN ikhVf gwzf KVf sI? sLfied, pbilsLr nUM afpxI guaFZx nUM KusL rwKx dI koeI mjLbUrI hovygI.

ies Pwtf lfAU alock ny ieh vI nhIN soicaf ik ijs lyK nUM Auh corI kr rhI hY drasl Auh lyK asl dy ivc pusqk dy afid Bfv muwKbMd vjoN lwgxf sI. pr bfad ivc Ausy lyK nUM pusqk dy aMq ivc lyKkF dIaF rfvF ivc rwiKaf igaf hY. isafxy pfTk aqy lyKkF dI bfjL njLr kdy vI aijhy Bwdr pursLF/iesqrIaF dI aijhI rcnf nUM pMjfbI ivc pRvfn nhIN krygI.

pfTkF dI kcihrI ivc ieh dwsxf vI kuQFh nhIN hovygf ik Pwtf lfAU alock pusqk Cwpx qwk vI nhIN sI cfhuMdI ik zf: rfey df lyK ies pusqk ivc Cpy. ikAuNik cor nUM afpxf pflf sI. iesdy sbUq vjoN pusqk ‘hAuky’ dy krqf dy dwsy ‘Auh’ sLbd ienHF sqrF dy ilKfrI dy jLihn ivc ijAuN dy iqAuN hn: ‘pbilsLr ny zf: rfey hurF df ieh lyK pusqk dI prUP rIizMg qwk iek qrHF nfl kwt hI idwqf sI’. pr kflVf jI ny pbilsLrjL nUM iewQON qwk kih rwiKaf sI ik ‘jykr pusqk dy sPLy vwDdy hn qF pusqk ivcoN koeI myrI (kflVf jI dI) khfxI qF bysLwk kwt idwqI jfvy prMqU zf: rfey hurF df iliKaf muKbMd Cpxf bhuq jLrUrI hY’.

Auprokq ivcfrF dI pusLtI leI dohF hI lyKF ivcoN kuJ ku AudfhrxF dyxIaF lfjLmI bx jFdIaF hn.

zf: guridafl isMG jI rfey hurF ny afpxy lyK ivc iliKaf hY: ‘sfihqk rcnf krnI koeI sihj jF sfDfrn kfrj nhIN huMdf. rcnf krnI bVf hI aOKf aqy qrwdd Biraf kfrj huMdf hY. hr iek klf dIaF kuJ buinafdI loVF huMdIaF hn ijhnF dI pUrqI krn leI hr iek lyKk nUM bVI hI lgn, isrV aqy akf-Qkf dyx vfly inXm-bwD aiBafs dI loV pYNdI hY’.

iesy hI ivcfr nUM Pwtf lfAU aluck afpxy myc df krky ieAuN ilKdI hY: ‘sfihqk rcnf iek joKLm Biraf kMm hY’.

agHF clky zf: guridafl isMG rfey ilKdy hn: “AuNJ qy khfxI sdf hI ‘jIvn’ jF jIvn dy hI iksy nf iksy rUp nUM hI pysL krdI hY. awj dI khfxI dI sFJ jIvn nfl bhuq nyVy dI hY. awj dI khfxI, jIvn ivc vfprn vflIaF a-sfDfrn GtnfvF nUM hI nhIN pysL krdI sgoN pfqrF dI Dur-afqmf aMdr Jfk ky AusdIaF lukIaF-iCpIaF prqF nUM vI AuQldI-puQldI hY. pfqrF dI mno-dsLf df vrnx krn leI, pfqrF dy aMdr qrQwlIaF mcfAuNdy sfry ‘nHyry qUPLfnF’ ipwCy vfpr rhy kfrnF dI jFc –pVqfl kridaF pfqrF dy amlF ipwCy luky hr kfrn nUM inafie-sMgq ZMg nfl pRgtfAux df Xqn vI krdI hY. pr..… pr ieh ik ieh ‘kuJ’ kridaF vI khfxI hr hflq ivc aqy hr smyN khfxI hI rihxI cfhIdI hY. khfxI ivc, hr hflq ivc ‘khfxI’ jLrUr hoxI cfhIdI hY. sfry sMsfr dIaF iksy vI bolI dIaF khfxIaF lY leIey, sBnF ivc kQf-qwq ibnF sLwk hovygf. kQf-qwq qoN ibnF inrsMdyh khfxI, khfxI nhIN ho skdI.”

Pwtf lfAU alock nkl krky ieAuN ilKdI hY: “.… khfxI ivc khfxI hoxF, khfxI df sB qoN Auqm gux huMdf hY. jo ‘hAuky’ pusqk dIaF khfxIaF ivc hY qy surjIq isMG kflVf nUM khfxI kihxI afAuNdI hY. khfxI pfqr dy Dur aMdr qk Jfq puaFdI hY.”

zf: rfey ny ‘hAuky’ pusqk Auqy crcf CyVidaF iliKaf hY ik “khfxIkfr kflVf ny ies khfxI sMgRih ivc pMdrF khfxIaF pysL kIqIaF hn. ienHF khfxIaF nUM pVHky sB qoN pihlf pRBfv qF iehI pYNdf hY ik.… prvfsI aqy ivsLysL krky BfrqI/pMjfbI prvfsI sdf hI iksy nf iksy qrHF dI duibwDf ivc hI ivcrdf hY. prvfsI dI pihlI pIVHI dI mfniskqf nUM vsyby dI icMqf, nslI ivqkrf, by-kfrI aqy ipwCy rih gey prvfrF dy iPkr lwgy rhy hn. iesdy nfl hI Bfrq aMdr muV jf ky vwsx leI afrQk suDfr, afpxy afpxy DrmF, sMskfrF, siBafcfrF aqy rhurIqF/ rihql df iPkr krky afpxI nvIN pIVHI pRqI cyqMn ho ky Xqn afid krny vI iesdI hoxI bxdy hn. iqMny pIVHIaF—pihlI, dUjI aqy qIjI pIVHI –iek dUjy qoN byhwd afsLfvF-inrfsLfvF ivc iGrIaF hoeIaF hn. hr iek pIVHI dIaF afpxIaF afsF hn, icMqfvF hn aqy msly hn. pdfrQvfdI smfj ivc rihMidaF pIVHI pfVf, tuwt Bwj qy qryVF, pdfrQk swuKF qoN AuqpMn duwK aqy srIr dy nfl nfl mfnisk qnfAu afid vI vwDdy jf rhy hn. icMqfvF, rosy, igly-isLkvy, izprYsLn aqy hor srIrk[ mfnisk rogF nUM vDf rhy hn”.

Pwtf lfAU alock ienHF ivcfrF nUM anukrx krky ieAuN pysL krdI hY: “pusqk ‘hAuky’ ivc pMdrF khfxIaF hn. ienHF khfxIaF dy bhuqy ivsLy, prvfs dI ipClI pIVHI di mfniskqf nUM afpsI, jfxI AuDr dy jMmpl nfl nslI ivqkry nUM, vsyby dI icMqf nUM, ipCy Bfrq ivc rihMdy irsLqydfrF, mF ipAu, BYx BrfvF dy iPkrF nUM, byrojLgfrI nUM, nvIN pIVHI dy pMjfbI swiBafcfr qoN kohF dUr jfx nUM ibaFn krdy, jIvn dy nyVy hox df sbUq idMdy hn”.

zf: rfey ny ‘hAuky’ khfxI Aupr crcf CyVidaF afiKaf hY: “ies khfxI sMgRih dI pihlI khfxI df nF ‘hAuky’ hY. ieh hAuky prvfsI dI mfnisk duibwDf aqy icMqf dI suMdr imsfl hn. ieh khfxI iek ‘dsqfvyjL’ df kMm vI idMdI hY ijs rfhIN Bfrq Aqy Bfrq dy sfry hI AulJy qfxy-bfxy df vI ismrn ho jFdf hY. khfxIkfr ny ‘hAuky’ ivc pqI-pqnI ivckfr ho rhI ‘ivcfr vfrqflfp’ rfhIN Bfrq qoN vfps afey pqI pfsoN, AusdI cuwp df kfrn jfnx dI koisLsL df suMdr nksLf iKwcHidaf do byvPLfeIaF dI gwl kIqI hY. pqnI ijs ZMg nfl pqI nUM lYkcr dy rhI hY Auh qF pVHn nfl hI sbMD rwKdf hY. khfxI pVHidaF pfTk hI soc hI nhIN pf irhf ik aMq kI hovygf? pqnI ivaMg vFg kih rhI hY: mYnUM sLwk ey ik quhfnUM koeI ksr ey. pMjfb huuMdY qF quhfnMU zyrf vzBfg isMG lY jfxf sI. mYN jfdU, tUixaF, qvIqF jF DfigaF ivc XkIn nhIN krdI pr bMdf mrdf kI nf krdf.” pqI izprYsz hY.

TIk ienHF ivcfrF nUM hI Pwtf lfAU alock ny ies qrHF Auqfrf kridaF iliKaf hY: “khfxI ‘hAuky’ ijs qy pusqk df nF rwiKaF hY, pfqr vloN prvfs hMZfAuNdI, mfnisk duibwDf df icqrn krdI hY. vYsy qF khfxI ivc lYkcr dI bhuqfq hY. iPr vI pqnI, ijs qrIky nfl pqI nUM smJfAuNdI hAuky df kfrx, AusdI AudfsI df kfrx jfnx dI koisLsL krdI hY, Aus ivc ibafinaf, BfrqI mfVy rfj, mfVy qfxy-bfxy df nksLf, khfxI nUM nmUny dI khfxI bxf idMdf hY. pMjfb ivclf aMD ivsLvfsL nUM vI mMnx df ijLkr hY. pqnI afKdI hY: ‘pMjfb huMdy qF quhfnUM zyrf vzBfg isMG lY jfxf sI.”

Auprokq imsflF qoN ibnF iewQy ieh dwsxf vI jLrUrI hovygf ik Pwtf lfAU alock ny bfkI sfrIaF khfxIaF dy Auqy vI zf: rfey jI hurF dy ivcfrF nUM hI pysL kIqf hY. jykr ieh sfry dy sfry ivcfr nmUny vjoN idwqy gey qF hwQlf lyK bhuq lMmf ho jfvygf.kuJ ku khfxIaF dy nF dyxf hI Auicq smJdf hF. ‘hAuky’ qoN bfad zf: rfey hurF ny khfxI ‘srprfeIjL’, `cfr tukVy vflI ijwgsfa’, ‘hOlIzya’, ‘mYN AuzIkdf irhf’, ‘hfjI qy mfjI’, ‘dupwtf qyrf swq rMg df’, ‘hY koeI mfeI df lfl’, ‘srb rog kf’ aqy ‘Auh cIj bVI sI’ afid khfxIaF qy bhuq suMdr, spsLt aqy sRysLt ivcfrF dI afsfn sLYlI ivc crcf CyVI hY. ienHF sfrIaF khfxIaF ivcoN ijMnIaF vI khfxIaF dI crcf Pwtf lfAU alockf ny kIqI hY Auh sfrI dI sfrI qrqIb vfr rIs hI kIqI geI hY.

ies leI Auprokq dI rOsLnI aDIn ies iswty qy puwjdf hF ik pusqk ‘hAuky’ ivc alockf df sfrf lyK PjLUl sPLy kfly krn nUM hI rwiKaf igaf hY. ies lyK qoN ibnF vI ies suMdr pusqk dI afBf-sLoBf AuqnI hI brkrfr rih skdI sI ijMnI ik pusqk df KrVf iqafr hox qoN pihlF sI. ikAuNik ieh sfrIaF khfxIaF pMjfbIaF dy hrmn ipafry spqfihk prcy ‘dys-pRdys’ rfhIN pihlF vI pVH cuwikaf hF aqy hux pusqk dy vjLUd ivc afAux qy dUjI vfr sfrIaF khfxIaF df pTn inwT ky kIqf hY.

hor qF hor, Pwtf lfAU alock df iekwlf zf: guridafl isMG rfey hrF df lyK corI krky gujLfrf nhIN hoieaf sgoN Ausny pusqk dy aMq ivc idwqIaF hor smkflI lyKkF dIaF rfvF nUM vI curfieaf hY. smkflI lyKkF dIaF sfrIaF rfvF dy nmUny mYN pfTkF dy rU-b-rU krn qoN sMkoc krdf hoieaf kyvl do hor lyKkF dIaF rfvF dI gvfhI BrFgf.

“surjIq isMG kflVf iek aYsf ivdvfn khfxI isrjk hY, ijs kol jIvn-idsLf inrDfrq krn vflI ivsLfl idRsLtI vI hY aqy sucwjf idRsLtIkox vI. Aus dIaF khfxIaF bOiDk aqy mfnisk iqRpqI dy nfl nfl igafn-vrDk vI huMdIaF hn. Auh afpxy jIvy hoey aqy afly-duafly ivcoN gRihx kIqy pRmfixk anuBv dI khfxI kihMdf hoieaf sDfrx GtnfvF dI qih ivc luky zUMGy dfrsLink arQF nUM Proldf hY.”

Auprokq ivcfr rxjIq isMG rfxf jI dy hn. iehnF hI ivcfrF nUM Pwtf lfAU alock ieAuN ilKdI hoeI kihMdI hY: “surjIq isMG kflVf dIaF ieh khfxIaF mfnisk iqRpqI dy nfl nfl igafn vrDk vI hn.”

kvI gurcrn isMG lotf pusqk aqy kflVf jI sbMDI afpxI rfey idMidaF ilKdy hn: “klm dy DnI, myry prm imwqr, Ausqfd aqy pMjfbI sfihq dy pRQm QMm jo ies tfpU Auqy ‘pRdysI bflk’ qoN lY ky ‘bfr prfieaY’ qwk iek BrpUr lyKk aqy sfihqkfr vjoN PYly hoey hn, awj iek nvIN khfxI rcnf dI pusqk pfTkF nUM ByNt kr rhy hn—sfzI pRsMsf dy pfqr hn. ipCly qIh virHaF qoN kflVf jI ny sfihq dy smUh prvfsI pihlUaF Auqy BrpUr cfnxf pfieaf hY. nvyN lyKkF nUM AuqsLfh vI idwqf hY. pMjfb, pMjfbI, pMjfbIaq dy ihwqkfr leI hr iek Xqn kIqf hY. sfnUM ies mhfn klm Auqy mfx hY. ieh mfx-mrXfdf sdf kfiem rhygI.”

ienHF ivcfrF nUM hI Pwtf lfAU alock afpxI klm dy hvfly kuJ ieAuN krdI hY: “surjIq isMG kflVf dI pusqk ‘hAuky’ dI sLYlI bhuq srl, spsLt qy prBfv pfAU hY. …khfxIaF ivcoN pMjfbIaq zuwlH zulwH pYNdI hY. ipCly qIh sflF qoN kflVf sfihb inrMqr pMjfb, pMjfbI qy pMjfbIaq leI ilK rhy hn. sfnUM ies gl qy mfx hY.”

dyiKaf jfvy qF Pwtf lfAU alock ny bhuq sfry lyKkF dIaF rcnfvF `coN kuJ nf kuJ iqwl Puwl jLrUr iKskfieaf hY ijMinaF ny kflVf jI dI pusqk Aupr afpxy ivcfr idwqy hn. iesy krky hI lyiKkf afpxy lyK ivc ikDry ikDry svY-ivroDI vI ho jFdI hY. ijvyN afpxy corI kIqy lyK dy sLurU ivc ilKdI hY, “surjIq isMG kflVf pMjfbI dy prvfsI khfxIkfrF ivcoN iek AuBrdf nF hY.” iPr Ausy hI klm nfl Auh ilKdI hY: “QoVy pfqrF rfhIN bhuqI gwl krn dI kflVf sfihb nUM jFc hY..…AusdIaf khfxIaF, khfxI klf df Auqwm nmUnf hn.”

‘hAuky’ pusqk dIaF sfrIaF khfxIaF hI pVHn Xog hn. AunHF sfry lyKkF dy ivcfrF Auqy vI Puwl cVHfAuxy bxdy hn ijnHF ny afpxy mOilk ivcfr kflVf jI dIaF khfxIaF pRqI pRgt kIqy hn. Pwtf lfAU alock dy lyK qoN ibnF mYN pMjfbI sfihq dI swQ aMdr pusqk ‘hAuky’ df suafgq krdf hF. Pwtf lfAU alock df asLuwD lyK AunHF hjLfrF pfTkF nUM myrI qrHF hI pRvfn nhIN hovygf ijnHF ny zf: guridafl isMG rfey df lyK pVH ky ivcfiraf hovygf. aKIr ivc pusqk ‘hAuky’ dy krqf aqy pbilsLrjL dohF nUM ieh isPfrsL krdf hF ik Pwtf lfAU alock df lyK ikwDry PwitaF Qwly hI zUMGf dPLnf idwqf jfvy qF vDIaf hY. nhIN qF aijhy lyK hI pMjfbI sfihq dI rihql aMdr prdUsLx PYlfAux df kfrx bxdy rihxgy.

('dys pRdys' dy DMnvfd nfl)

********


e-mail:
ilKfrI
Likhari


© likhari: Punjabi Likhari Forum-2001-2003